Bagdad stelt niets voor

De belangrijkste binnenlandse actoren in Irak hechten niet zozeer aan het bijeen houden van het land. Op uitzondering van de soennitische Arabieren, wiens machtspositie gedecimeerd is sinds de VS-inval van 2003, voor hen is Bagdad hun enige hoop. De sjiitische Arabieren en de Koerden hebben ieder tot op zekere hoogte een zelfde agenda. Beiden willen het machtscentrum in Bagdad gebruiken voor hun eigen belangen, zo lang dit lukt zullen ze tot op zeker hoogte voor het behoud van de staat Irak zijn zoals die er nu uit ziet.

Maar vanaf het moment dit niet meer lukt, of nog erger Bagdad indruist tegen hun belangen, dan zullen ze zich distantiëren van Bagdad en zich concentreren op hun eigen machtscentra. Voor de Koerden is dit hun zetelstad Hewler en voor de sjiitische Arabieren is dit de grote stad Basra, die in de toekomst ook kan dienen als de zetelstad van een federale sjiitisch Arabische regio.

Ten tijde van het onderdrukkende regime van Saddam Hoessein had een deel van de soennitische Arabieren de macht in handen. Dit is sinds 2003 180 graden gedraaid, de macht ligt nu juist in handen van de destijds onderdrukte sjiitische Arabieren en Koerden. Allereerst vanwege de demografische opmaak, aangezien ongeveer 60 procent van de inwoners in Irak bestaan uit sjiitische Arabieren. De Koerden in het noorden, die ongeveer 20 procent uitmaken van de bevolking, hebben historisch gezien goede banden met hen, mede dankzij het verschrikkelijke gedeelde lot dat ze hebben moeten ondergaan en de hulp die ze elkaar hebben geboden in tijden van nood.

Minstens zo belangrijk is dat het geld van Irak nu in het Koerdische noorden en in het sjiitisch Arabische zuiden ligt. Tijdens de valuta-omwisseling na 2003 van de Iraakse munt die de afbeelding van Saddam er op had naar één waar geen Saddam meer op staat hebben de Koerden voor elke dinar er 350 terug gekregen. Dit was geen corruptie, maar bedoeld om het enorme verschil in economische groei die ontstaan was sinds de de facto autonomie van de Koerden in 1990 met de rest van Irak recht te trekken. Uiteraard speelt de stabiliteit van de Koerdistan Regio een grote rol in het aantrekken van buitenlandse investeerders. Het geld in het sjiitische zuiden is afkomstig van de enorme olie- en gasvelden die daar liggen en in mindere mate van buitenlandse investeerders.

De soennitische Arabieren zullen moeten gaan beseffen dat een Iraaks nationalistisch beleid verleden tijd is. De Koerden en de sjiitische Arabieren denken en handelen in termen die berust zijn op sektarische en etnische scheidslijnen. Ook bij de soennitische Arabieren is dat het geval, maar het is in hun belang om te spreken in termen van Iraaks nationalisme. Wat uiteraard onzin is, aangezien Irak op politiek vlak tot op het bot toe verdeeld is over deze drie bevolkingsgroepen. Als de soennitische Arabieren niet beseffen dat ze hun arrogante houding moeten veranderen in één die er op gericht is om de Koerden en de sjiitische Arabieren enigzins tevreden te stellen, dan zal er voor hen nog veel minder in het verschiet zijn dan nu het geval is.

Een arrogante houding noem ik het, omdat als de soennitische Arabieren een beetje inlevingsvermogen hadden dan zouden ze inzien dat de getraumatiseerden hier de Koerden en de sjiitische Arabieren zijn. Ze horen juist hun excuses aan te bieden en begrip te tonen voor onze enorme wantrouwen jegens hen. Maar in plaats daarvan denken ze op de oude Saddam-voet door te kunnen gaan en eisen ze bovendien dat diegenen die beticht worden van het hebben van banden met de Baath-partij ook mee moeten mogen doen aan het politieke leven in Irak. Hoe durven ze het überhaupt te denken, laat staan als eis op tafel te zetten!?

Mirko Jouamér
mirko@rudaw.nl