Regeerakkoord in Irak: een spel tussen VS en Iran

Analyse – Ondanks dat in de nieuwe regering van Irak dit maal ook de soennitische Arabieren vertegenwoordigt zijn, heeft Irak een nieuwe regering die erg veel lijkt op die van de afgelopen vier jaar. Allawi heeft zo te zien in acht maanden tijd het kaas van zijn brood laten eten door de politiek uiterst vaardige Maliki.

Door Mirko Jouamér

De door de sjiitische Arabieren gesteunde Nouri al-Maliki is aan zijn tweede termijn als premier van Irak begonnen. De door de Koerden gesteunde Jalal Talabani gaat ook voor nog eens vier jaar als president door het leven van het over sektarische en etnische scheidslijnen verdeelde land. Osama al-Nujaifi, een soennitische Arabier uit de Iraqiye-lijst van Allawi, is de nieuwe parlementsvoorzitter geworden.

Allawi en Iraqiye

Ayad Allawi is zelf een sjiitische Arabier (die zegt een seculiere Iraakse nationalist te zijn) die aan het hoofd staat van een door soennitische Arabieren gesteunde Iraqiye-lijst die als speerpunt Iraaks nationalisme heeft, een idee die destijds de Baath-partij van Saddam Hoessein ook maar al te graag propageerde en ook anno 2010 weer in het verkeerde keelgat van de Koerden en de sjiitische Arabieren schiet.

Allawi zou aanvankelijk een nieuwe te vormen post bekleden als hoofd van het nog te vormen Nationale Veiligheid Raad. In deze functie zou hij kunnen toezien op het beleid van de regering en hier ook enigzins richting aan geven. Of dit in de praktijk ook het geval zal zijn zullen we moeten afwachten.

Verlaten van parlement

Nadat Osama al-Nujaifi op donderdag in het parlement verkozen werd als de nieuwe parlementsvoorzitter verlieten ongeveer 60 van de 91 parlementsleden van de Iraqiye-lijst de zitting. Dit deden ze omdat ze wilden dat het parlement drie van hun prominente collega’s, die uit het politieke leven van Irak verbannen zijn wegens vermeende banden met de Baath-partij, weer in ere zou herstellen.

Dit was voor de verkiezingen al een uiterst gevoelige kwestie, omdat meerdere kandidaten door een parlementaire commissie verboden werd om deel te nemen aan de Iraakse parlementaire verkiezingen van 7 maart 2010. Zo goed als al deze kandidaten waren afkomstig van de soennitisch Arabische Iraqiye-lijst.

Iraqiye wilt dit ongedaan maken voor een aantal van hun prominenten binnen de partij, iets wat uiterst onwaarschijnlijk lijkt in een parlement die gedomineerd wordt door de twee bevolkingsgroepen die enorm hebben moeten lijden onder het toenmalige Baath-regime van Saddam Hoessein.

Islamitische Republiek Iran

Het sjiitische buurland Iran heeft er voor gezorgd dat Muqtada al-Sadr en Nouri al-Maliki, ondanks de uiterst slechte verhoudingen, weer gingen samenwerken. Maliki was namelijk in 2006 aan de macht gekomen dankzij steun van Sadr. Twee jaar later had Maliki echter het Iraakse leger er op uit gestuurd om de milities van Sadr te bevechten. Dit heeft voor veel kwaad bloed gezorgd bij de Sadristen.

Desondanks is het voor Iran onacceptabel om een regering in Irak te hebben met aan het hoofd een Iraakse nationalist, namelijk Allawi, die slechte banden heeft met Iran. Onder grote Iraanse druk hebben de twee sjiitische facties, die van Maliki (89 zetels) en van Sadr en Ammar al-Hakim (70 zetels), zich samengevoegd om het initiatiefrecht van Allawi’s factie (91 zetels) voor het vormen van een regering af te nemen.

Afgelopen zondag had Iran het gesloten regeerakkoord op basis van nationale eenheid alsnog goed gekeurd, ondanks dat Iraqiye ook vertegenwoordigt is in dit regeerakkoord. Ramin Mehmanparast, woordvoerder van het Iraanse ministerie van Buitenlandse Zaken, noemde het een “constructieve stap” voor Irak. De reden dat Iran dit regeerakkoord alsnog accepteert heeft er mee te maken dat de sjieten onverminderd aan de macht blijven in Irak.

VS en Arabische Liga

De Obama-regering heeft in tegenstelling tot Iran zich juist als een tegenstander geprofileerd van een nieuwe regering waar wederom geen soennitisch Arabische deelname aan zou zijn. De VS is juist voor de totstandkoming van het huidige regeerakkoord van nationale eenheid, waar vertegenwoordigers van alle drie grote bevolkingsgroepen –sjiitische Arabieren, soennitische Arabieren en Koerden– aan deelnemen.

“Iran’s poging was om een Iraakse regering samen te stellen die gebaseerd zou zijn op een verenigd, sektarische sjiitische lijst dat een smalle regering zou zijn die geen weerspiegeling zou zijn van de bevolkingsopmaak van Irak,” zei een hoge VS-regeringsfunctionaris op basis van anonimiteit. Desondanks zijn Iran en de VS met dit huidige regeerakkoord wel tegemoet gekomen aan elkaar.

Ook de Arabische Liga is een voorstander van het huidige regeerakkoord, omdat zodoende de soennitische Arabieren in Irak wederom zeggenschap zullen krijgen in de politieke arena van Irak. Ook al is deze zeggenschap gering. De reden hiervoor is dat de Arabische Liga enkel bestaat uit Arabische staten die overwegend of helemaal soennitisch islamitisch zijn. Irak bestaat voor ongeveer zestig procent uit sjiieten en dit is een doorn in het oog van de Liga.

Allawi wil niet meer

De Iraqiye-lijst is zonder hun leider Ayad Allawi afgelopen zaterdag bij de parlementszitting weer terug gekomen op haar woorden en het weg lopen bij de voorgaande zitting. Allawi zei echter dat hij niet verwacht dat hij zal terugkomen om deel te nemen aan de nieuwe regering, hij ziet zichzelf geen rol aanvaarden in de nieuwe regering.

“We willen niet de marionetten worden van een overheid die de wil van het volk niet respecteert, die machtsdeling niet respecteert. Na alle compromissen ben ik niet van plan om een marionet te worden en rond te rennen als een valse getuige van de geschiedenis,” aldus Allawi die er van overtuigd is dat de nieuwe nationale raad voor strategisch beleid er niet zal komen of geen macht zal hebben. Kortom, Allawi vertrouwt Maliki voor geen cent.

“Persoonlijk heb ik mijn keuze al gemaakt. Ik zal geen deel uitmaken van dit theater,” zei Ayad Allawi vorige week. ”Ik ben aan het denken om een oppositieraad te vormen binnen het parlement om te werken aan de kwesties waarvan wij denken dat die goed zijn voor dit land en om alle mogelijke vreedzame middelen te gebruiken om deze doelstellingen te verwezenlijken.”

Misverstanden en wantrouwen

Desondanks hebben de Koerden, de Amerikanen en de Arabische Liga zich de afgelopen twee weken zich nog meer ingezet om het overeengekomen regeerakkoord te redden. De reden dat ze dit willen is om er voor te zorgen dat de soennitische Arabieren ook een deel van de macht krijgen en sommige facties van hen niet zullen grijpen naar geweld.

De Koerdische politicus Mahmoud Osman zei dat volgens hem het verlaten van het parlement door Allawi en tweederde van zijn factie vorige week donderdag berust was op misverstanden en een diepe wantrouwen onder de politici.

“Donderdag was een misverstand en miscommunicatie tussen de blokken en hun leiders,” zei ook Jaber al-Jaberi, een prominente lid van Iraqiye. “We willen een inclusieve nationale regering gesteund door alle blokken, en Iraqiye zal deelnemen aan de regering.”

Allawi heeft weer hoop

Ayad Allawi sprak afgelopen dinsdag in een interview met Reuters wederom wantrouwen uit over het huidige regeerakkoord: “De formule voor machtsdeling vervormd is en de kwestie van decentralisatie ook vervormd is, dus ik weet niet zeker of er een coherente regering gevormd kan worden.”

“Toch hebben we nog wat tijd om zaken te bespreken en om te zien of dit [een coherente regering, red.] tot stand zal komen of niet,” voegde Allawi eraan toe. Op de vraag of deze regering het lang zal volhouden antwoord de leider van Iraqiye: “Nee”.

Allawi kwam in het interview met Reuters echter terug op zijn woorden van vorige week dat hij zeker weten niet zou deelnemen “dit theater”. Hij zei op dinsdag namelijk dat hij toch nog niet had besloten of hij een nieuwe functie zal accepteren indien deze hem wordt aangeboden. Waarmee hij naar alle waarschijnlijkheid doelt op het voorzitterschap van het nog te vormen Nationale Veiligheid Raad.

Nieuw kabinet

De twee uur durende parlementaire sessie van afgelopen zaterdag werd afgesloten met afspraken die gericht zijn op het wijzigen van de bevoegdheden van de premier en het kabinet om een balancerende rol te creëren voor een nieuwe Nationale Veiligheid Raad, die Allawi wellicht zal gaan voorzitten.

Nouri al-Maliki heeft nu tot eind december om een nieuwe kabinet te vormen, een proces die naar verwachting bijna net zo moeilijk zal zijn als het eens worden over wie de post van de premier zou gaan bekleden. De ministers zullen worden gekozen uit alle grote politieke blokken die hem ondersteund hebben. (Foto: Getty Images)

© Rudaw